Joris Willem Smit speelt Willem van Oranje

Joris Willem Smit dompelt zich onder in de 80-jarige oorlog en vertolkt de rol van de Vader des Vaderlands:
Willem van Oranje. De gelijknamige musical, onder regie van Theu Boermans, speelt vanaf januari in het
fonkelnieuwe Prinsentheater in Delft. “Met dertig acteurs, veertig figuranten, een enorme waterbak en
een combinatie van theater en film wordt het een indrukwekkende ervaring.”

Joris Willem Smit zou je kunnen kennen van zijn rollen in televisieseries als De Fractie, NOOD! en Oogappels. Twee keer werd hij genomineerd voor de belangrijkste Nederlandse toneelprijs, de Louis d’Or, in 2016 en 2019. Sinds 2013 is hij vaste kracht van Het Nationale Toneel (HNT) en stond hij vele avonden op het toneel van de Koninklijke Schouwburg en tal van andere theaters in het land. Het is geen verrassing dat hij als gesprekslocatie kiest voor het artiestencafé van HNT. Dit is de plek waar hij al 12,5 jaar kind aan huis is. Ook privé een plaats van groot belang. Joris ontmoette hier zijn toekomstige vrouw – Evgenia Brendes – in 2018 bij de zomervoorstelling Ondine, waar zij gastactrice was.

Marathon

Op deze doordeweekse ochtend is het gezellig druk in het café dat uitkijkt op de Schouwburgstraat. Malou Gorter, onderdeel van de HNT-cast en de actrice in de populaire televisieserie Oogappels, drinkt koffie met theaterdirecteur Cees Debets. Joris speelt deze dagen de laatste voorstellingen van De seizoenen. “Dat is een intense theatermarathon die zeven uur duurt,” zegt de 44-jarige acteur. “Als je zoveel uren op het toneel staat, leer je je energie goed verdelen. Een goede voorbereiding op Willem van Oranje. Anders dan in De seizoenen draait dan alles om mijn personage.”
Sinds april weet Joris dat hij de titelrol in deze nieuwe grote musical te pakken heeft, die vanaf januari in het Delftse Prinsentheater zal spelen. “Ik heb Theu Boermans, de regisseur van Willem van Oranje, nog net niet gestalkt om
auditie te mogen doen voor deze rol. Hij is mijn toneelvader; hij haalde me binnen bij HNT. Werken met Theu is altijd spannend. Tijdens repetities vraag ik me regelmatig af in welke hoek hij me nu weer gaat smijten. Hij is een taalkunstenaar en let erg op de melodie van de tekst. We zijn begonnen met repeteren en ik voel een gezonde
spanning. Ik durf deze rol aan omdat hij de regie doet en medeverantwoordelijk is voor het script.”

“IK STAP NIET OPEENS IN EEN WERELD VAN GLITTER EN GLAMOUR””

Alles gezongen

Theu Boermans is ook de regisseur van die andere bekende Oranje-musical. Sinds 2010 draait Soldaat van Oranje onafgebroken en daarmee is het de langstlopende Nederlandse theaterproductie ooit. Voor Joris is het zijn eerste musical. “Maar ik stap niet opeens in een wereld van glitter en glamour,” nuanceert hij de overgang. “Wat wel
echt anders is, is dat ik alles moet zingen. Ik ben dus flink aan de bak met zanglessen, die ik volg ik bij Koosje Sekreve. Eerder heb ik ook in voorstellingen gezongen: van Schubert tot Thomas Berge. Maar nooit eerder waren het zoveel nummers en ook solo’s zijn nieuw voor mij.”

“Willem van Oranje is een groot episch verhaal. Ik heb ervan gedroomd om aan zoiets groots mee te doen. Het is te gek dat ik van HNT de kans kreeg om er tussenuit te gaan om deze musical te doen. Het verhaal speelt zich af tijdens de 80-jarige oorlog. Net als veel mensen wist ik weinig over de man die de Vader des Vaderlands werd genoemd.
Ja, wel dat hij in Delft vermoord werd door Balthasar Gerards. De musical is gebaseerd op ‘De Zwijger’, de fantastische biografie die René van Stipriaan over de Vader des Vaderlands schreef en die ik met veel plezier las. Ter voorbereiding ben ik ook naar plekken gereisd die belangrijk waren in zijn leven. Siegen, Dillenburg en Nassau, alle drie in Duitsland en naar Heiligerlee en de Mookerheide, waar grote veldslagen plaatsvonden. We volgen in de voorstelling het leven van Willem van zijn 22ste tot zijn 51ste, waarin hij vecht tegen de oprukkende onderdrukking door de Spanjaarden. Het is gissen naar zijn karakter, er is weinig bekend over wat hij dacht en vond. Niet voor niets werd hij Willem de Zwijger genoemd. Wel is duidelijk dat hij een groot vrijheidsstrijder was. Zijn droom was dat het in Nederland niet uit moest maken welke religie je aanhangt. Daar moest hij vele persoonlijke offers voor brengen. Het beïnvloedde de levens en veiligheid van zijn kinderen, vrouwen en broers. En zelf moest hij het uiteindelijk met de dood bekopen. Een mythische figuur, een standvastig diplomaat, alles moest wijken voor zijn ideeën. We zijn voorzichtig met het invullen van zijn personage, de mystiek die om hem heen hangt, houden we graag in leven. Ook zijn liefdesleven, inclusief buitenechtelijke relatie, komt aan bod, dat is lekker om te spelen naast al die veldslagen.”

Met welke helden van vandaag zou je Willem van Oranje kunnen vergelijken?

“Dan denk ik aan Zelensky, president van Oekraïne, en politiek activist Navalny. Met ook een mentaliteit van ‘blijf met je poten van ons land af’. Standvastig, ondanks de offers die ze moesten brengen, het vasthouden aan hun idealen – dat bewonder ik bij alle drie.”

Kun je meer vertellen over de regiekeuzes en het theater dat speciaal voor deze musical gebouwd wordt?

“De twee regisseurs waar ik het meest mee gewerkt heb zijn: Eric de Vroedt, de huidige artistiek leider van HNT, en Theu Boermans. Eric drukt vaak een persoonlijk stempel op zijn stukken. Hij is als regisseur bijna het gezicht van de voorstelling. Bij Theu is dat absoluut omgekeerd. Hij haalt tijdens het repetitieproces alles uit zijn spelers en tilt de acteurs dan naar een hoger niveau. Tot en met de try-outs zit hij er bovenop. Daarna laat hij het helemaal los. Hij ziet nooit de première, dan gaat hij wandelen om tien minuten voor het applaus terug te komen. Eric de Vroedt komt
iedere week kijken en maakt tot het einde toe aantekeningen en blijft dingen meegeven aan de acteurs. Ook dat is heel leuk. Op dit moment wordt het Prinsentheater in Delft gebouwd. Net als bij Soldaat van Oranje komt er een enorme draaischijf, nog uitgebreider en verfijnder. Theu lijkt hier een patent op te hebben. Via grote schuifdeuren kijken de 1200 bezoekers naar de verschillende scenes, zoals de Slag bij Heiligerlee. Met dertig acteurs, veertig figuranten,
een enorme waterbak en een combinatie van theater en film wordt het een indrukwekkende ervaring.”

Sinds vijf jaar woon je in Den Haag – hoe bevalt dat?

“Toen ik Evgenia leerde kennen, werden we niet alleen verliefd op elkaar, maar ook op Den Haag. Ik woonde toen nog in Amsterdam en zij in Brussel. Ik mis echt niets uit Amsterdam; of het moet de leuke Kringloopwinkel zijn waar ik
toen werkte. Mijn schoonouders, die oorspronkelijk uit Kazachstan komen, noemen Den Haag de mooiste stad ter wereld. Zelf groeide ik op in een klein dorpje in Groningen en ging ik naar de toneelschool in Maastricht. Als jonge acteur was Amsterdam een logische keuze, maar nu ben ik heel gelukkig in Den Haag. Mijn vader heeft hier van zijn twaalfde tot zijn zeventiende gewoond. Mijn opa en oma zijn begraven op Oud Eik en Duinen. We wonen in Duinoord – ik ben dol op de Haagse architectuur, het strand, Panorama Mesdag. Ik voel gewoon dat het klopt. Als de voorstellingen van Willem van Oranje beginnen, kan ik gewoon op de racefiets naar Delft. Dat is ook de stad waar we eind november trouwen.”

En hoe zit het met jouw naamsverandering? Eerder was het alleen Joris Smit – is dat speciaal voor deze rol?

“Mijn volledige naam is Joris Willem; met mijn tweede naam ben ik vernoemd naar mijn peetoom, de beste vriend van mijn moeder. Ik heb veel aan hem te danken en vond dit een mooi moment om Willem toe te voegen. Als een knipoog naar hem en naar de grote staatsman. Mijn peetoom zit straks ongetwijfeld glimmend van trots bij de première in de zaal.” Zo is de cirkel rond.

📸 Bas Adriaans
✍️ Caroline Ludwig